خط علم

اضطراب امتحان

اضطراب امتحان

فهرست مقاله

اضطراب یکی از شایع ترین حالات روحی است که تقریبا در همه ی انسان ها در طول زندگی و به درجات مختلف بروز پیدا می کند. اضطراب امتحان حالت تشویش، نگرانی و هیجان ناخوشایندی است که اغلب دانش آموزان در ایام امتحانات درگیر آن هستند اضطراب امتحان اضطرابی است که با خودپنداره ضعیف دانش آموزان درباره ی توانایی ذهنی اش شناخته می شود و موجب کاهش عملکرد دانش آموز در روزهای پایانی قبل ازامتحان می شود. البته میزان قابل توجهی از دلهره و تنش در زمان امتحان می تواند سیستم عصبی خودکار دانش آموز را فعال و موجب هوشیاری بیشتر او برای کسب موفقیت در امتحان شود اما اگر این اضطراب و نگرانی از حد عادی خودش بیشتر بشود باعث ناتوانی و ضعف دانش آموز، فراموش کاری های زودگذر، خطاهای دراکی، حواس پرتی، درگیری‌های ذهنی، عدم تمرکز، هیجان بیش از اندازه و به دنبال آن کاهش تحصیلی دانش آموز می شود. اضطراب امتحان معمولا بین سنین 11-10 سالگی آغازمی شود و چنانچه کنترل نشود با بالا رفتن مقطع تحصیلی افزایش پیدا می کند.

علایم و نشانه های اضطراب امتحان

علایم شناختی: یعنی دانش آموز در تمرکز و سازمان دهی افکار خودش ناتوان است وحتی افکاری نگران کننده در مورد اینکه دیگران یا دیگر دانش آموزان بهتر از او عمل می کنند و این باعث می شود که در خواندن یا فهم سوالات،  در به خاطر آوردن واژه ها و مفاهیم کلیدی به هنگام پاسخ دادن به سوالات تشریحی دچار مشکل بشوند. به عنوان مثال من باید بالاترین نمره را بگیرم، هیچ سوالی را بلد نیستم، دارم خودم را گول میزنم این ها افکار منفی دانش آموزی است که دچار اضطراب امتحان شده است.

علایم هیجانی و عاطفی: شامل احساسات دانش آموزان در موقع موقعیت اضطراب آمیزاست. مثل احساس دلهره، ناامیدی، خشم، غمگینی یا احساس آسودگی به محض پایان یافتن امتحان.

عوامل آموزشگاهی و اجتماعی: انتظارات معلم ازدانش آموز در پیشرفت تحصیلی او مهم است اگر معلم ازتوانایی دانش آموز خودش شناخت کافی نداشته باشد ممکن است شرایط نامطلوبی در کلاس درس و امتحان برای دانش‌آموز بوجود بیاید که باعث اضطراب دانش آموز می شود. نوع درس هم می تواند اضطراب ایجاد کند چون که میزان اضطراب امتحان دانش آموزان در همه ی دروس یکسان نیست. نتایج اغلب مطالعات اینگونه بیان می کند که دانش آموزان در دروس تخصصی اضطراب بالاتری نسبت به دروس عمومی دارند. عامل دیگری که باعث اضطراب در دانش آموزان می شود موقعیت و مراقبان امتحان است زمانی که دانش آموز در یک موقعیتی امتحان می دهد که برایش ناآشنا است اضطراب امتحان بیشتری را تجربه می کند و همین باعث می شود که عملکردش پایین بیاید. ازدیگر نشانه هایی که باعث اضطراب در دانش آموز می شود می توان به جنسیت، عزت نفس و هوش اشاره کرد. تحقیقات نشان می دهد که دختران بیش از پسران سطح بالایی از اضطراب امتحان را تجربه می کنند و دانش‌آموزانی که عزت نفس بالایی دارند توانایی برخورد شایسته با امتحان و مشکلات آن را در خودشان می بینند و تحت تاثیر عوامل محیطی قرار نمی گیرند.

اضطراب امتحان و شیوه صحیح مطالعه

از مشکلاتی که نظام آموزشی کشور ما با آن دست به گریبان است مسئله فقدان آشنایی دانش آموزان با روش ها و عادات صحیح مطالعه می باشد. فرآیند یادگیری یک عمل پیچیده و مشکل است چنانچه روش یا عادت مطالعه‌ی دانش آموز مناسب و درست نباشد میزان یادگیری دانش آموز کاهش پیدا می کند اما اگر روش مطالعه از اصول درستی پیروی کند قدرت یادگیری دانش آموز بالا می رود. عادت کردن به مطالعه صحیح امر اکتسابی است یعنی همان طور که دانش آموز خواندن و نوشتن را یاد می گیرد می تواند روش های مطالعه هم یاد بگیرد که هشت روش مطالعه روش پس ختام، روش دقیق خوانی، روش خواندن بدون نوشتن، روش خط کشیدن زیر نکات مهم، روش حاشیه نویسی، روش خلاصه نویسی، روش کلید برداری، روش خلاقیت و طرح شبکه ای مغز. شاید اضطراب امتحان یک واکنش طبیعی است که از مطالعه ضعیف نشات می گیرد که این اضطراب بر امتحانات، موفقیت، پیشرفت تحصیلی و نمره دانش آموزان تاثیر بسسزایی دارد. شیوه مطالعه صحیح موجب افزایش میزان درک یادگیری و در نتیجه باعث افزایش علاقه دانش آموز به مطالعه می شود و دانش آموزی که از شیوه صحیح مطالعه استفاده کند قوه ی تفکر و تعقل خودش را رشد می دهد و باعث می شود که در کمترین زمان بیشترین مطلب را به خاطر بسپارد و به راحتی و به طور کامل مطالب خوانده شده را بیاد بیاورد. لذا پیشنهاد می شود در دوره ی تحصیلی روش های صحیح مطالعه به دانش آموزان آموخته بشود و در رابطه با اضطراب امتحان مشاوران طی جلسات فردی و گروهی با دانش آموزان روش های صحیح مطالعه را به دانش آموزان یاد بدهند تا از این طریق اضطراب دانش آموزان کم کنند.

راه های کاهش اضطراب امتحان

روش خودآموزش دهی: این روش را امیچین باوم (1997) ابداع کرد و معتقد است که دانش آموزان در خلال موقعیت های اضطرابی یک حالت خودگویی منفی مثل هیچ چیز درست نخواهد شد یا من در این امتحان موفق نخواهم شد دارند این خودگویی ها باعث می شود اضطراب دانش آموز بالا و در مقابل خودکارامدی پایین بیاد. در این روش دانش آموز یاد می گیرد که خودگویی های منفی را با خودگویی های مثبت عوض کند.آموزگاران برای کاهش تاثیر منفی اضطراب بر یادگیری عملکرد می توانند با وجود آوردن جوی در کلاس که پذیرا، آرامبخش و غیر رقابتی باشد و دادن فرصت هایی به دانش آموزان که اشتباهات خود را اصلاح کنند یا تکلیف خود را قبل از تحویل دادن بهبود ببخشند به دانش آموزان مضطرب کمک کنند. امتحاناتی که با مسائل آسان شروع می شود و به تدریج مسائل دشوارتر را مطرح می کنند برای دانش آموزان مضطرب بهتر است و امتحاناتی که در قالب های پاسخ اساندارد و ساده هستند به این دانش آموزان کمک می کند.

آموزش توجه: دوسک (1975) شواهدی در تبیین نقص توجه ازآثار زیان بار تاثیر اضطراب امتحان در عملکرد تحصیلی دانش آموزان ارائه داد. در موقعیت های امتحان دانش آموزانی که اضطراب امتحان بالایی دارند بیشتر به محرک های نامربوط به امتحان توجه می کنند به علاوه هنگامی که به دانش آموزانی که اضطراب امتحان بالایی دارند آموزش افزایش توجه به محرک مربوط به تکلیف و کاهش توجه نسبت به محرک نامربوط به تکلیف داده شود اضطراب آن ها ازبین می رود. طبق تحقیقات انجام شده دانش آموزانی که اضطراب امتحان دارند دچار مشکلات توجه و تمرکز و حواس پرتی هستند و به جنبه های نامربوط توجه می کنند برنامه های آموزش توجه (توجه شنیداری و دیداری) می تواند راهکارهایی را در اختیار آنها قرار دهد. و در نهایت افزایش توجه می تواند منجر به یادگیری بیشتر و پیشرفت تحصیلی شود.

پیشنهادات

  • معلمان به دانش آموزان بیاموزند که شبهای امتحان زمان یادگیری دروس نیست بلکه مرور است. باید معلمان و مشاوران مدارس روش های صحیح مطالعه را به دانش آموزان بیاموزند.
  • والدین باید انتظارات و توقعات خود را با علایق و استعدادهای دانش آموزان خود هماهنگ کنندد و نقاط قوت را بشناسند و تقویت کنند
  • والدین باید از مقایسه فرزندان خود با دانش آموزان دیگر بپرهیزند.
  • استراحت کوتاه بین زمان های درس خواندن. دانش آموز در حین مطالعه بین درس فرصت کوتاهی را برای استراحت به خود اختصاص دهد این کار باعث به یادسپاری بهتر مطالب می شود و اضطراب را کاهش می دهد.
  • پرسش و پاسخ های مکرر باعث آگاهی از فرآیند یادگیری، پردازش اطلاعت مجدد و تقویت اعتماد بنفس بیشتر و در نتیجه کاهش اضطراب می شود.
  • توجه به نکات مثبت و موفقیت های گذشته دانش آموز
0